
Orta Amerika kökenli yer elması (Hindiba), Kolomb öncesi dönemlerde Amerika kıtasının yerli halkları tarafından kış aylarında besleyici bir gıda kaynağı olarak tüketiliyordu. Günümüzde ise hem insan hem de hayvan beslenmesi için yeniden keşfediliyor.
Yer Elmasının Çok Yönlü Kullanımı
Besin Kaynağı:
Yumruları, patatese alternatif olarak taze veya pişmiş sebze olarak tüketilebiliyor. Diyet ürünlerinin hammaddesi olarak kullanılabiliyor.
Hayvan Yemi:
Sap ve yaprakları, kaliteli hayvan yemi olarak değerlendirilebiliyor. Silaj yapımında kullanılabiliyor.
Endüstriyel Kullanım:
Yumruları, alkol üretiminde (hem içki hem de yenilenebilir enerji kaynağı olarak) kullanılabiliyor.
Morfolojik Özellikleri:
- Derin ve dallı kök yapısına sahip.
- Yeraltı gövdesinde yumrulu kalınlaşmalar oluşturuyor.
- Yumruların eti beyaz, sarı veya pembe renkte olabiliyor.
- Gövde boyu 1,5-3,5 metre arasında değişiyor.
- Ayçiçeğine benzer sarı çiçek salkımları bulunuyor.
Yetiştirme Koşulları:
- Minimum büyüme sıcaklığı 5 °C.
- Optimum büyüme sıcaklığı 15-20 °C.
- Topraktaki yumrular -30 ile -40 °C’ye kadar dayanabiliyor.
Işık:
Kısa gün bitkisi olduğu için ekim ayında çiçek açıyor.
Su:
İyi sulama ile yüksek verim elde ediliyor. Yaz kuraklığında büyüme yavaşlıyor, ancak yağmurlardan sonra yeniden hızlanıyor.
Toprak:
pH’ı 6-7,5 olan hafif topraklar ideal. Daha az uygun topraklarda da yetişebiliyor.
Yetiştirme Teknikleri:
Toprak Hazırlığı ve Ekim:
Yer elması aynı tarlada 2-3 yıl yetişebilir.
Ayçiçeği ile aynı tarlada yetişmesi uygun değildir.
Ekim sonbahar sonu veya ilkbahar başından nisan ortasına kadar yapılabilir.
Yumrular 50-70 cm sıra arası ve 40-50 cm sıra üzeri, 6-10 cm derinlikte ekilir.
Gübreleme:
Potasyum ağırlıklı gübreleme tercih edilmelidir. Azot gübresi dikkatli kullanılmalıdır.
Bakım:
Büyüme mevsimi boyunca yabancı ot kontrolü ve sulama yapılmalıdır.
Hasat ve Depolama:
- Yumrular ekim ayından itibaren ilkbahara kadar hasat edilebilir.
- Hasat elle veya patates hasat makineleriyle yapılır.
- Verim dekarda 3-5 ton arasında değişir.
- Yumruların kabuğu ince ve hassas olduğu için dikkatli hasat edilmeli.
- Yumrular, nemli ve serin ortamlarda depolanmalıdır.
Yer Elmasının Faydaları
- Yüksek besin değerine sahip.
- Düşük kalorili ve lif açısından zengin.
- İnülin içeriği sayesinde sindirim sistemini destekler.
- Kan şekerini düzenlemeye yardımcı olur.
- Bağışıklık sistemini güçlendirir.
Yer elması, hem besleyici değeri hem de yetiştirme kolaylığı sayesinde geleceğin önemli tarım ürünlerinden biri olmaya aday.